Trong một năm mà thương mại toàn cầu chịu nhiều sức ép từ biến động địa chính trị, chi phí logistics và làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, có một chỉ dấu vẫn lặng lẽ đi lên: số lượng nhãn hiệu được doanh nghiệp đăng ký bảo hộ ra nước ngoài. Báo cáo thường niên mới nhất của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) về hệ thống Madrid cho thấy năm 2025 ghi nhận 63.001 đăng ký quốc tế nhãn hiệu. Con số này không chỉ là một thống kê hành chính, mà là tấm bản đồ phản chiếu tham vọng mở rộng thị trường của hàng chục nghìn doanh nghiệp trên khắp thế giới.

Con số 63.001 nói lên điều gì?

Theo wipo.int, bản tóm tắt điều hành của Madrid Yearly Review 2026 ghi nhận hệ thống Madrid tiếp tục đà tăng trưởng trong năm 2025 với 63.001 đăng ký quốc tế nhãn hiệu, đồng thời cập nhật số lượng đơn quốc tế và các xu hướng sử dụng hệ thống này trong hoạt động quản trị nhãn hiệu toàn cầu.

Cần phân biệt rõ hai khái niệm thường bị dùng lẫn lộn: đơn quốc tế (international application) là hồ sơ do chủ nhãn hiệu nộp thông qua cơ quan sở hữu trí tuệ nước xuất xứ, còn đăng ký quốc tế (international registration) là kết quả sau khi Văn phòng quốc tế của WIPO thẩm định về mặt hình thức và ghi nhận vào Đăng bạ quốc tế. Vì độ trễ xử lý, số đăng ký của một năm thường phản ánh lượng đơn nộp trong khoảng thời gian trước đó. Do vậy, mức 63.001 đăng ký của năm 2025 vừa là kết quả của các quyết định đầu tư đã hình thành từ trước, vừa là chỉ báo về niềm tin thị trường ở thời điểm doanh nghiệp chấp nhận bỏ chi phí để giữ chỗ thương hiệu tại nước ngoài.

Vì sao doanh nghiệp chọn Madrid thay vì nộp đơn từng nước?

Hệ thống Madrid – vận hành trên nền tảng Thỏa ước Madrid và Nghị định thư Madrid, do WIPO quản lý – cho phép chủ đơn nộp một hồ sơ, bằng một ngôn ngữ, nộp một khoản phí, để yêu cầu bảo hộ nhãn hiệu tại nhiều thành viên cùng lúc. Cơ chế này mang lại một số lợi thế thực tiễn:

• Tiết giảm chi phí giao dịch: Doanh nghiệp không phải thuê đại diện riêng ở từng quốc gia ngay từ giai đoạn nộp đơn, không phải dịch hồ sơ ra nhiều thứ tiếng.
• Quản trị tập trung: Việc gia hạn, chuyển nhượng, đổi tên hay đổi địa chỉ chủ sở hữu được thực hiện qua một đầu mối duy nhất tại WIPO, thay vì phải lặp lại thủ tục ở hàng chục cơ quan.
• Mở rộng linh hoạt theo lộ trình kinh doanh: Khi thâm nhập thị trường mới, chủ nhãn hiệu có thể chỉ định bổ sung (subsequent designation) mà không cần khởi động lại từ đầu.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh: Madrid là cơ chế thủ tục, không phải cơ chế nội dung. Mỗi cơ quan được chỉ định vẫn thẩm định theo pháp luật quốc gia và có quyền ra thông báo từ chối tạm thời. Một đăng ký quốc tế vì thế không đồng nghĩa với việc nhãn hiệu đương nhiên được bảo hộ ở mọi thị trường được chỉ định.

Ba hàm ý cho doanh nghiệp Việt Nam

1. Đăng ký sớm là biện pháp phòng vệ rẻ nhất

Đa số các quốc gia áp dụng nguyên tắc nộp đơn đầu tiên (first-to-file). Khi thương hiệu Việt bắt đầu được nhận diện ở nước ngoài – nông sản, thủy sản, cà phê, thủ công mỹ nghệ, phần mềm, nội dung số – nguy cơ bị bên thứ ba đăng ký chiếm chỗ là có thật. Chi phí để giành lại một nhãn hiệu đã bị đăng ký trước thường lớn gấp nhiều lần chi phí đăng ký chủ động.

2. Nhãn hiệu là tài sản, cần được quản trị như tài sản

Xu hướng mà báo cáo của WIPO phản ánh là việc sử dụng Madrid ngày càng gắn với hoạt động quản trị danh mục nhãn hiệu toàn cầu, chứ không đơn thuần là thủ tục pháp lý một lần. Doanh nghiệp cần có bản đồ thị trường mục tiêu, lịch gia hạn, hồ sơ chứng minh sử dụng thực tế và chiến lược phân nhóm sản phẩm/dịch vụ hợp lý.

3. Nhãn hiệu chỉ là một lớp của bức tranh sở hữu trí tuệ

Với các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo, nhãn hiệu thường đi kèm quyền tác giả đối với logo, bao bì, hình ảnh nhân vật, nội dung truyền thông. Bảo hộ thiếu lớp nào thì rủi ro nằm ở lớp đó. Một chiến lược đầy đủ phải đồng thời tính đến quyền tác giả, kiểu dáng công nghiệp và bí mật kinh doanh.

Vai trò của VCDI

Với chức năng nghiên cứu và phổ biến kiến thức về sáng tạo và bản quyền, Viện Nghiên cứu Phát triển Sáng tạo và Bản quyền Việt Nam (VCDI) xác định việc theo dõi, phân tích các báo cáo thường niên của WIPO là công việc thường xuyên, nhằm cung cấp cho cộng đồng doanh nghiệp và giới sáng tạo trong nước một khung tham chiếu quốc tế đáng tin cậy. VCDI hướng tới:

• Chuyển hóa dữ liệu quốc tế thành khuyến nghị thực tiễn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh và nghệ sĩ độc lập;
• Tổ chức các hoạt động phổ biến kiến thức về thủ tục đăng ký xuyên biên giới và quản trị tài sản trí tuệ;
• Góp ý chính sách nhằm khuyến khích doanh nghiệp Việt chủ động sử dụng các cơ chế bảo hộ đa quốc gia.

Kết luận

63.001 đăng ký quốc tế trong năm 2025 cho thấy một điều giản dị: dù kinh tế toàn cầu biến động, doanh nghiệp vẫn không ngừng đặt cược vào giá trị thương hiệu. Với Việt Nam – quốc gia đang chuyển dịch từ gia công sang xây dựng thương hiệu riêng – bài học rút ra không nằm ở con số, mà ở tư duy: đăng ký nhãn hiệu ra nước ngoài không phải khoản chi phí phát sinh, mà là khoản đầu tư vào quyền được cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường quốc tế.